Việt Hoàng

Gửi bài tới Diễn đàn BBC từ TP. HCM

Ngày 21/12/2022, Ủy ban Kiểm tra Trung ương của Đảng Cộng sản Việt Nam đã “gọi tên” người đứng đầu Bộ Ngoại giao Việt Nam, Bộ trưởng Bùi Thanh Sơn.

Và kể cả sếp của ông Sơn là Ủy viên Bộ Chính trị, Phó Thủ tướng thường trực Phạm Bình Minh, nguyên Bộ trưởng Ngoại giao nhiều năm, không những cũng bị “gọi tên”, mà theo tin tức từ nội bộ, rất có thể đã nhận quyết định phải nghỉ hưu từ 1/2/2023.

Các cuộc họp Trung ương bất thường (30/12/2022) và Quốc hội bất thường (5/1/2023) không bỏ qua hai ông mà còn “điểm danh” Phó Thủ tướng Vũ Đức Đam.

Việt Nam: Bộ Chính trị 'xem xét kỷ luật Bộ trưởng Ngoại giao Bùi Thanh Sơn'

Bắt trợ lý Phó Thủ tướng Vũ Đức Đam vì vụ Việt Á

Nguyễn Viện 'phẫn nộ' và 'mộng mơ' trong Cõi người ở lại và Nu Na Nu Nống

Tin mới nhất, ngày 30/12, báo VN đưa tin “Trung ương ĐCSVN trong phiên họp bất thường đồng ý cho hai Phó Thủ tướng Phạm Bình Minh, Vũ Đức Đam thôi Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương; ông Phạm Bình Minh thôi Ủy viên Bộ Chính trị khóa XIII và cho ý kiến về hai nhân sự để trình thay thế”.

Loại hết lãnh đạo có trình độ, được đào tạo ở Phương Tây?

Trong một bài viết khá quy mô trước đó của cựu Trợ lý Thủ tướng Võ Văn Kiệt đề ngày 20/12/2022, sau khi nêu 6 đặc điểm của thời kỳ chuyển đổi hiện nay trong chính trị quốc tế, Đại sứ Nguyễn Trung có rút lại như sau:

Vào thập kỷ những năm 2020 này, trong quá trình định hình một khung khổ trật tự mới nào đấy, giới cầm quyền và đội ngũ trí thức hiện có của nước ta còn đứng rất xa bên ngoài, và gần như thờ ơ với tất cả 6 đặc điểm nêu trên của cục diện quốc tế. Nghĩa là đất nước từ nhiều thập kỷ nay vẫn đang đi tiếp trên con đường mòn đã và đang đi!

Ở đây tôi phải có đôi lời thưa ông Nguyễn Trung. Đúng ra, thế hệ các quan chức làm công tác đối ngoại như Phạm Bình Minh, Vũ Đức Đam, Bùi Thanh Sơn là những nhà hoạt động có kinh nghiệm trên trường quốc tế. Họ rành ngoại ngữ, và đại diện ở một mức độ nhất định cho một số chuyên gia trong Bộ Ngoại giao và Văn phòng Chính phủ đứng không xa lắm, và lại càng không thờ ơ trước những thách thức mà ông nêu ra.

Có điều là, theo cách hiểu của tôi, hiệu ứng “bóng đè” về định hướng tư tưởng từ Trung Nam Hải khiến cả một thế hệ đó, dù là ông Phạm Bình Minh, ông Bùi Thanh Sơn hay ông Vũ Đức Đam, trên thực tế cũng chỉ làm theo cái gậy chỉ huy của Ban lãnh đạo Đảng Cộng sản VN. Chỉ làm theo mà không thoát khỏi định mệnh bị loại khỏi, bị vô hiệu hóa trong trò chơi quyền lực ngày càng phức tạp ở Ba Đình.

Không có thông tin chính thức nào nói về việc cả ba ông nói trên có can dự trực tiếp vào vụ án Việt Á hay là chuyến bay giải cứu hay không, nhưng với trách nhiệm của người phụ trách ngành ngoại giao và ngành văn hóa – xã hội thì người đứng đầu phải chịu trách nhiệm.

Không thể có bất cứ biện minh nào cho số tiền đưa và nhận hối lộ được tố giác lên đến hàng chục tỷ đồng và hàng trăm ngàn đô la thông qua khoảng 2.000 chuyến bay “giải cứu” giữa thời người dân trong cả nước bị hoảng loạn bởi đại dịch.

Thất bại của ngoại giao tự cường

Những phán quyết đang cận kề đe dọa “xóa sổ” hay “vô hiệu hóa” các chuyên gia đầu ngành hay các chuyên viên phụ trách từng lĩnh vực trong đối ngoại chắc chắn sẽ để lại những hậu quả nhãn tiền, theo quan sát của tôi.

Không một ai trong số họ, kể cả ông Phạm Bình Minh, vừa qua dám đề xuất bất cứ kiến nghị nào khác với chỉ đạo từ Ban Bí thư. Các bạn đều thấy, suốt hơn 10 tháng chiến tranh ác liệt ở Ukraine, các lá phiếu của Việt Nam ở Liên Hợp Quốc đã hoàn toàn đi ngược lại với xu hướng chung của cộng đồng quốc tế ủng hộ Ukraine, lên án Nga xâm lược.

Chủ trương mời Ngoại trưởng Nga trước khi chuẩn bị đón Ngoại trường Mỹ mùa hè vừa qua gửi ra thông điệp ngoại giao gì từ Hà Nội? Nhân chuyến thăm Hà Nội ngày 6 và 7/7/2022, Ngoại trưởng Nga Sergei Lavrov, người bị EU cấm nhập cảnh, đã lớn tiếng đe dọa Mỹ và châu Âu, những đối tác quan trọng hàng đầu của Việt Nam:

“Chúng tôi (tức là LB Nga và Việt Nam) đã bàn về các thách thức kinh tế toàn cầu do các nước phương Tây đứng đầu là Hoa Kỳ gây ra.”

Ông Lavrov khẳng định tiếp rằng Nga và Việt Nam biết cách tiếp tục quan hệ thương mại, kinh tế và đầu tư trong môi trường hiện tại, sao cho không bị ảnh hưởng bởi các lệnh trừng phạt đơn phương và phi pháp do Hoa Kỳ, EU và các đồng minh của họ trong khu vực công bố.

Dẫu ông Phạm Bình Minh có quan hệ thân tình với cựu Ngoại trưởng Hoa Kỳ John Kerry, hay đương kim Ngoại trưởng Antony Blinken, thì các chính khách Mỹ vẫn bãi bỏ thăm Hà Nội vào mùa hè vừa qua (vốn đã lên kế hoạch từ trước). Ngay cả cuộc điện đàm được công bố giữa Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng với Tổng thống Joe Biden mà Bộ Ngoại giao Việt Nam đã dày công lobby những người có cảm tình với Ba Đình trong nội bộ Mỹ, cũng mất tín hiệu.

Rồi đây, chắc sẽ còn lâu mới có một quan chức cỡ Ủy viên BCT, Phó Thủ tướng phát biểu trực tiếp bằng tiếng Anh trước Đại hội đồng LHQ, truyền tải những thông điệp khá uyển chuyển về đối ngoại như ông Phạm Bình Minh đã làm được hồi cuối tháng 9 vừa qua.

Phát biểu của ông Minh tuy không vạch mặt chỉ tên, nhưng gián tiếp toát lên lập trường phản đối Nga xâm lược Ukraine, Trung Quốc đơn phương đe dọa Việt Nam, bất chấp UNLOS-1982… Có phải vì thế, mãi sau một tuần lễ, truyền thông Hà Nội vẫn chưa cho phép báo chí Nhà nước đăng tải toàn văn bài phát biểu đã gây bất ngờ tại LHQ?

Tương lai 2023 liệu có sáng sủa cho ngoại giao Việt Nam?

Các chuyến thăm cao cấp của lãnh đạo Việt Nam sang Bắc Kinh ngay sau Đại hội 20 của Đảng CS TQ có vẻ như đặt hai đảng lên đường ray của con tàu “Cộng đồng chung vận mệnh”, của các "Sáng kiến Phát triển toàn cầu" và "Sáng kiến An ninh Toàn cầu" do Chủ tịch Tập nêu ra vừa qua.

Đó là những trụ cột của “Trật tự Trung Hoa” mà ông Tập đang rắp tâm thay thế “Trật tự dựa trên luật lệ” của thế giới dân chủ. Nhưng có phải cái gì ông Tập trù liệu, cái gì Trung Quốc ủ mưu, cũng sẽ thành công?

Những xáo trộn trong nội bộ lãnh đạo trên thượng tầng Đảng CS TQ ngay sau Đại hội 20, phong trào biểu tình và phản kháng (chống lại “Zero Covid” chỉ là nguyên cớ) đồng loạt trên 30 thành phố lớn nhỏ ở Trung Quốc cho thấy Tập Cận Bình đang đứng trước nhiều thách thức. Sự tan vỡ của chính sách Zero-Covid mà ông ta đề xướng đã bị nhiều tờ báo Phương Tây đánh giá là “dấu chấm hết của tham vọng xây dựng một Trật tự quốc tế độc đoán “Made in China”.

Tôi nhớ lại rằng tiến sĩ Lê Kiên Thành, con trai cố TBT Lê Duẩn, trong một bài trên YouTube nói rằng có bàn tay “nước lạ” trong can thiệp vào nhân sự ngoại giao VN.

Dù ta có tin vào suy đoán của ông Lê Kiên Thành hay không thì ý tưởng chỉ đạo như “lý tưởng tương thông, văn hóa tương đồng…” và 13 văn kiện Trung – Việt đã thỏa thuận, khiến các thao tác ngoại giao Việt Nam chỉ có thể diễn ra trong một không gian rất chật hẹp.

Đặc biệt, với việc loại bỏ đội ngũ có chuyên môn cao về quan hệ quốc tế và chính sách đối ngoại, số còn lại sẽ phải hoạt động trong một không gian bị chèn ép bởi phe cứng rắn hướng nội, bị tù túng bởi ý thức hệ. Chưa kể có cả sức nặng ngàn cân của quan hệ với Trung Quốc, với nước Nga của Putin, khiến khó ai hình dung nổi tương lai sáng sủa, xứng tầm phát triển kinh tế quốc gia của ngành ngoại giao năm 2023.

Tuy nhiên, vẫn có người tin tưởng, không phải tất cả Ủy viên Bộ Chính trị ĐCSVN đều nghe theo Bắc Kinh. Bởi vì, trên thực tế, nhiều người trong số họ cũng đại diện cho các nhóm lợi ích khác nhau. Mà quyền lợi của những nhóm này không nhất thiết lúc nào cũng “khớp” với các nhóm gắn kết với kinh tế-chính trị Trung Quốc.

Do đó, đối với những người lạc quan sót lại ở trên, tương lai chưa phải đã đóng cửa đối với ngoại giao VN. Vấn đề vẫn là ở nội lực, theo thiển ý. Vấn đề vẫn là ở khả năng tư duy đột phá của đội ngũ làm chính sách.

Mặt khác, ta cần thấy có chỗ Việt Nam đã làm hơn, được quốc tế ca ngợi và́õ·o ràng là có lợi chung, như việc không theo Zero-Covid kiểu ông Tập. Và càng không nên cái gì cũng đổ lỗi cho Trung Quốc.

Trung Quốc dù “ba đầu sáu tay” nhưng nếu VN còn có những nhà hoạch định chính sách và ngoại giao mang dấu ấn của nhân dân mình, có chỗ dựa trong dư luận quần chúng thì họ sẽ vượt qua được cái bóng của ý thức hệ.

Cuối cùng, thay cho lời kết tôi xin phép được nhắc lại các ý hay sáu đặc điểm về tình hình quốc tế tới đây mà cựu Đại sứ Nguyễn Trung nhận dạng trong bài viết của ông tháng này, để thấy hướng đi không chỉ cho ngành ngoại giao VN đang ‘thất bát’ nhân sự nghê gớm năm nay, mà còn cho cả quốc gia:

(1) Đó là thế giới luôn bên miệng hố chiến tranh, giữa hai tập hợp: dân chủ và độc tài – toàn trị; (2) Từ cả hai phe đều có nhiều giá trị đang bị đổ vỡ; (3) Thế giới gặp bất cập cả thể chế lẫn con người nhưng với Covid-19 và chiến tranh Ukraine thì các bất cập ấy đang trở thành các căn bệnh ác tính;

Từ đó ông Nguyễn Trung cho rằng (4) Cải cách thể chế và giáo dục là yêu cầu cấp bách hiện nay cho Việt Nam, bên cạnh việc (5) Bảo vệ và phát huy các giá trị cơ bản: dân chủ, nhân quyền, pháp trị, tuân thủ luật pháp quốc tế… Và cuối cùng thì phải (6) Dân chủ hóa mới thực sự giải phóng được sức mạnh tư duy toàn dân tộc.

SIẾT CHẶC TÌNH QUAN HỆ CHỦ TỚ TQ-VN

Sau khi bình thường hóa quan hệ, hai nước đã nỗ lực đẩy mạnh quan hệ chính trị. Hai bên tránh nhắc lại những bất đồng, xung đột trong quá khứ để hướng đến tương lai. Về mặt ngoại giao chính thức, Việt Nam luôn cam kết tuân theo "Phương châm 16 chữ vàng", là láng giềng tốt của Trung Quốc. Việt Nam và Trung Quốc sẽ kiềm chế những xung đột, tranh chấp trên biển Đông, không để ảnh hưởng đến quan hệ giữa 2 nước. Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Phú Trọng họp báo (10/4/2007 tại Bắc Kinh) và tuyên bố: "Quan hệ Trung-Việt chưa lúc nào tốt đẹp như lúc này".

Kỷ niệm 64 năm thiết lập quan hệ ngoại giao Việt-Trung (18/1/1950-18/1/2014) ngày 17/1/2014, Đại sứ quán Việt Nam tại Trung Quốc đã tổ chức chiêu đãi trọng thể. Đại sứ Nguyễn Văn Thơ cho biết Đảng, Chính phủ và nhân dân Việt Nam luôn trân trọng sự ủng hộ quý báu và hiệu quả của Đảng, Nhà nước và nhân dân Trung Quốc đối với sự nghiệp cách mạng giải phóng dân tộc và thống nhất đất nước của nhân dân Việt Nam trước đây cũng như trong công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội ngày nay. Đại sứ cho biết năm 2013, quan hệ Việt-Trung về tổng thể đã đạt được nhiều phát triển mới cả chiều rộng lẫn chiều sâu.^[36]

Việt Nam tiếp tục học hỏi kinh nghiệm của Trung Quốc trong các hoạt động điều hành kinh tế - xã hội do Trung Quốc có nhiều điểm tương đồng với Việt Nam, hơn nữa Trung Quốc cũng đang trong quá trình chuyển đổi kinh tế như Việt Nam. Việt Nam cũng tuân thủ nghiêm chính sách "Một Trung Quốc" của Trung Quốc Đại lục nhưng vẫn có quan hệ hợp tác kinh tế và văn hoá tốt đẹp với Đài Loan. Người Hoa ở Việt Nam cũng được đối xử bình đẳng hơn với tư cách là một dân tộc của Việt Nam. Nhìn chung thì Nhà nước Việt Nam chú trọng mối quan hệ tốt đẹp với Trung Quốc mà tôn trọng lẫn nhau trên cơ sở duy trì hoàn toàn nền độc lập và tự do của mình.

Tuy nhiên một số phương tiện truyền thông của Trung Quốc tuyên truyền làm đa số người dân Trung Quốc luôn nhầm lẫn rằng Việt Nam là kẻ thù của nước họ; thậm chí rất nhiều người Trung Quốc vẫn có cái nhìn lệch lạc, xuyên tạc, hoặc thiếu tôn trọng và thiện cảm khi biết về Việt Nam. Và báo Trung Quốc viết rằng Việt Nam gây hấn và thiếu thiện chí và thậm chí muốn chiếm lãnh hải của Trung Quốc nhằm đoạt nguồn dầu khí và hải sản của Trung Quốc.^[37] Còn tại Việt Nam, rất nhiều cá nhân, tổ chức luôn nói đến những tranh chấp, xung đột giữa 2 nước trong quá khứ lẫn hiện tại cũng như tìm cách bôi nhọ Trung Quốc để định hướng dư luận xem Trung Quốc là mối đe dọa an ninh nguy hiểm của Việt Nam và kẻ thù xấu của thế giới để từ đó chỉ trích nhà nước Việt Nam vì họ đã duy trì quan hệ tốt đẹp với Trung Quốc, thậm chí lên án nhà nước chỉ là tay sai của Trung Quốc và phá huỷ quan hệ giữa hai nước này. Nhà nước Trung Quốc và Việt Nam luôn ý thức rằng phải kiềm chế những thành phần cực đoan ở mỗi nước, không để họ gây ảnh hưởng xấu đến mối quan hệ của hai nước.

HÀ NỘI, Việt Nam (NV) – Trước thềm Xuân Quý Mão, tin tức dồn dập về thượng tầng cai trị của CSVN tiếp tục xáo trộn gây ngạc nhiên cả trong lẫn ngoài nước.

Song song với chuyện lò đốt tham nhũng cháy phừng phừng cả củi khô lẫn củi tươi, hai ông phó thủ tướng Phạm Binh Minh và Vũ Đức Đam, được coi là có khả năng chuyên môn nhất, bị mất ghế, lại có tin chính ông Chủ Tịch Nước Nguyễn Xuân Phúc có thể cũng bị mất ghế theo.

Hãng tin Reuters hôm Thứ Hai, 16 Tháng Giêng, dựa vào ba nguồn tin khác nhau được giấu tên từ nội bộ nhà nước và Quốc Hội CSVN, nói rằng Quốc Hội sắp họp trong tuần này để chuẩn thuận cho thêm một số chức sắc cấp cao nữa từ chức. Nếu chuyện này xảy đến, chuyện leo thang chống tham nhũng có thể ảnh hưởng đến tâm lý của giới kinh doanh trong nước và giới đầu tư ngoại quốc.

Mấy tháng nay, hàng trăm quan chức từ cấp rất cao đến trung cấp của CSVN đã theo nhau bị bắt hoặc mất chức. Họ thuộc các lãnh vực khác nhau từ y tế đến ngoại giao và mới đây nhất là ngành giao thông vận tải, thậm chí cả thượng tầng điều hành chính phủ.

Cứ sờ tới lãnh vực nào là lộ ra tham nhũng ở đó. Không phải chỉ là cá nhân tham nhũng mà là quan chức cấu kết với nhau thành một mạng lưới chằng chịt.

Reuters gọi điện thoại cho giới chức thông tin đối ngoại của Quốc Hội thì bị từ chối bình luận về khả năng có cuộc họp bất thường sắp tới. Điện thoại cho hai giới chức Quốc Hội khác thì không được trả lời.

Quốc Hội CSVN vốn được gọi mỉa mai là “con dấu cao su” họp một năm có hai khóa, dài khoảng ba tuần lễ vào Tháng Tư và Tháng Mười. Nếu có kỳ họp bất thường nào khác là chuyện hãn hữu, chỉ xảy ra khi có lệnh đảng, cho một nhu cầu chính trị đặc biệt. Lần này, lại ngay lúc mọi người đang chuẩn bị ăn Tết càng nổi bật những chỉ dấu xưa nay chưa từng thấy trong nội bộ đảng CSVN.

Việc Quốc Hội CSVN cưa ghế của hai ông phó thủ tướng Phạm Bình Minh và Vũ Đức Đam ngày 5 Tháng Giêng vừa qua, mọi người đều biết liên quan đến hàng trăm triệu đô la hối lộ từ các “chuyến bay giải cứu” đưa công dân về nước tránh dịch COVID-19, và lùm xùm bán “kít xét nghiệm” COVID-19 dỏm, móc túi dân cả nước.

Trong cấu trúc quyền lực CSVN hiện nay, bốn ủy viên Bộ Chính Trị họp thành “tứ trụ” nắm trọn quyền bính. Người quyền hành cao nhất là tổng bí thư đảng, ghế chủ tịch nước chỉ đóng vai lễ lạt ngoại giao, thủ tướng nắm vai trò điều hành guồng máy chính phủ, chủ tịch Quốc Hội thì cầm cái dùi trống đánh theo lệnh.

Theo nhận định của nhà báo Anh Quốc, Bill Hayton, cuộc “đảo chính cung đình” đang diễn ra tại Việt Nam có vẻ là chủ trương của Tổng Bí Thư Nguyễn Phú Trọng với sự tiếp tay đắc lực của Bộ Trưởng Công An Tô Lâm, kẻ nổi tiếng ăn “thịt bò dát vàng” nhưng là tay chân đắc lực của ông Trọng hiện đang có tin đồn có thể được đôn lên ghế chủ tịch nước thay cho Nguyễn Xuân Phúc.

Cách trừ diệt các phe cánh nằm ngoài ảnh hưởng hoàn toàn của mình mà Nguyễn Phú Trọng đang tiến hành giống như cách Tập Cận Bình áp dụng ở Trung Quốc khi thẳng tay quật ngã những kẻ bị nghi ngờ muốn tranh giành quyền lực.

Giữa những tin đồn sắp bị mất ghế chủ tịch nước vì bị đồn là “trùm cuối” của vụ “kít xét nghiệm” COVID-19 Việt Á, khoảng một tuần lễ trở lại đây ông Nguyễn Xuân Phúc xuất hiện trên mặt báo nhiều lần qua các sự kiện liên quan đến Tết.

Ngày 10 Tháng Giêng, tờ Sài Gòn Giải Phóng đưa tin ông Phúc vào Sài Gòn thăm viếng, chúc Tết một loạt cựu lãnh đạo đảng như Nguyễn Tấn Dũng, Nguyễn Minh Triết, gia đình các cựu lãnh đạo đã chết như Nguyễn Văn Linh, Phan Văn Khải, Võ Văn Kiệt, Võ Chí Công, Lê Đức Anh…

Ông Phúc mượn cớ đi thăm hỏi chúc Tết để vận động giữ ghế hay để chào từ giã, không ai biết. Sau đó, còn thấy ông Phúc dự cuộc họp mặt “Xuân quê hương” với kiều bào về quê ăn Tết.

Trong ngày Thứ Hai, 16 Tháng Giêng, tờ Tuổi Trẻ đưa tin ông Phúc quay lại Sài Gòn, đến chùa Hoa Nghiêm ở Thủ Đức, chúc Tết Hòa Thượng Thích Trí Quảng, pháp chủ Giáo Hội Phật Giáo (quốc doanh) Việt Nam.

Theo nhận xét của Bill Hayton, nếu tổ chức thượng tầng CSVN gồm cả ghế chủ tịch nước và ghế thủ tướng đều vào các tay công an gộc thì đều “không tốt” cho đất nước này. Nhưng trong tình hình hiện nay, cuộc “tàn sát” các phe phái khác vây cánh của ông “chủ lò” Nguyễn Phú Trọng đang tiến hành có vẻ vẫn còn tiếp diễn.

Chẳng thế, ngày 15 Tháng Mười, 2022, tờ Thanh Niên tường thuật cuộc gặp mặt cử tri tại Hà Nội, ông Trọng đã dọa rằng: “Các bác chờ mấy vụ sẽ làm xem có trốn được không.” (TN) [kn]