Bản chất "sự kiện Phùng Quang Thanh" là gì?

Chân dung quyền lực -  7.04.2015

Hiện nay trên các trang mạng đang đăng rất nhiều thông tin đa chiều về Bộ trưởng Phùng Quang Thanh, Chân dung quyền lực cũng xin đưa ra những nhận định, đánh giá bản chất các "sự kiện Phùng Quang Thanh" để tránh cho người dân Việt Nam một sự ngộ nhận lớn: Sự ngộ nhận về thay đổi. Sẽ không có bất cứ một sự thay đổi tích cực nào từ ông Nguyễn Tấn Dũng và bộ sậu của ông ta…

Dư luận Việt Nam tuần qua nóng lên về ông Phùng Quang Thanh, Đại tướng Bộ trưởng Quốc phòng Việt Nam. Trên các mạng xã hội, thông tin ông Thanh bị ám sát tại Pháp được chia sẻ một cách chóng mặt. Sau một tuần thì báo Tuổi Trẻ chính thức đưa tin là ông Thanh đang được điều trị tại Pháp vì nghi là ung thư phổi. Một tin đồn khác, cũng xuất phát từ nguồn tin ông Thanh bị ám sát là việc tại Hà Nội đã xảy ra một cuộc "đảo chính cung đình" trong nội bộ đảng cộng sản Việt Nam (ĐCSVN). Kết quả là phe ông Nguyễn Tấn Dũng đã dành thắng lợi áp đảo trước phe đảng do ông Nguyễn Phú Trọng cầm đầu.

Các tin tức và bình luận ăn theo sự kiện này nở rộ trên mạng xã hội và thông tin lề trái. Thái độ hả hê và vui mừng của cư dân mạng trước việc ông Thanh bị ám sát là dễ thấy nhất. Uy tín của ĐCSVN chưa bao giờ lại thê thảm đến như vậy. Dù gì thì ông Thanh cũng là một con người và việc một con người bị ốm đau, bệnh tật hay chết đi luôn là một mất mát cho gia đình và người thân. Sở dĩ ông Thanh bị nguyền rủa là vì ông mang một trọng trách rất lớn trong ĐCSVN, mà cái đảng của ông là một tổ chức chính trị bị người dân thù ghét nhất hiện nay, vì vậy nếu có trách thì ông hãy trách chính mình và cái đảng của ông.

Tập Hợp Dân Chủ Đa Nguyên (THDCĐN) là một tổ chức chính trị đối lập của người Việt Nam, vì vậy trước một sự kiện đang gây bàn tán trong dư luận, thiết nghĩ chúng tôi cũng cần lên tiếng. Thật ra "sự kiện Phùng Quang Thanh" này chúng tôi đã tiên liệu từ rất lâu, nó không có gì đáng để ầm ĩ và gây chú ý. Nếu những ai thường xuyên theo dõi báo điện tử eThông Luận và những ai đã đọc Dự Án Chính Trị 2015-Khai Sáng Kỷ Nguyên Thứ Hai thì đều biết đến nhận định của chúng tôi là "chế độ độc tài đảng trị" đang chuyển hóa thành "chế độ độc tài cá nhân trị" do ông Nguyễn Tấn Dũng đứng đầu. Trong Chương 3: Việt Nam trước một khúc quanh lịch sử trọng đại, có viết: "Đảng Cộng Sản đã phân hóa. Nó không còn một lý tưởng chung để gắn kết các đảng viên. Đã thế tham nhũng, bất tài và vô đạo đức còn gây sự ganh ghét và khinh thường lẫn nhau trong toàn bộ đảng, kể cả ở cấp cao nhất. Bộ chính trị không còn quyền lãnh đạo tối cao vì mâu thuẫn với ban chấp hành trung ương, một định chế không thường trực nhưng lại có thẩm quyền tối hậu trong việc chỉ định và kỷ luật các cấp lãnh đạo. Đảng Cộng Sản chỉ còn là một hư cấu. Chế độ như một con tầu không còn đoàn thủy thủ và đang chuyển hóa từ độc tài đảng trị sang độc tài cá nhân. Sự chuyển hóa này diễn ra trong những điều kiện rất bất lợi: đảng phân hóa cùng cực, nhân dân thù ghét trong khi không có một nhân vật nào có uy tín. Tình trạng chỉ có thể dẫn tới sự sụp đổ". Ông Nguyễn Gia Kiểng, cách đây ba năm (năm 2012) đã có một bài phân tích về chủ đề này, bài "Đảng Cộng Sản Việt Nam đã chết".

Chúng tôi thấy cần lên tiếng là để tránh cho người dân Việt Nam một sự ngộ nhận lớn: Sự ngộ nhận về thay đổi. Sẽ không có bất cứ một sự thay đổi tích cực nào từ ông Nguyễn Tấn Dũng và bộ sậu của ông ta. Có thể ông ta sẽ tuyên bố từ bỏ chủ nghĩa Mác-Lênin hay cả khi ông ta giải tán hoàn toàn ĐCSVN. Bản chất của chính quyền vẫn không thay đổi. Sự thay đổi nếu có, cũng chỉ là tên gọi và hình thức bên ngoài, nội dung bên trong vẫn như cũ. Lý do đơn giản là vì đây chỉ là chặng đường tự nhiên trong quá trình đào thải của một chế độ độc tài toàn trị. "Kinh nghiệm của mọi quốc gia đã chứng tỏ rằng một chính đảng chỉ có thể xây dựng và giữ gìn được nếu được quan niệm như một kết hợp để thể hiện một tư tưởng chính trị và để thực hiện một dự án chính trị. Khi không còn chức năng đó nó không còn lý do tồn tại và số phận chờ đợi nó là một cái chết chắc chắn. Hy vọng duy trì một đảng cầm quyền bằng quyền lợi, nhất là quyền lợi bất chính, là một hy vọng hão huyền luôn luôn bị thực tế bác bỏ. Quyền lợi chỉ chia rẽ chứ không bao giờ đoàn kết những con người trong một chính đảng". ĐCSVN không còn bất cứ một "tư tưởng chính trị" và một "dự án chính trị" nào nữa nên nó phải chết. Ông Nguyễn Tấn Dũng có loại bỏ được phe đảng cũng chỉ vì phe ông ta là mạnh nhất và đã đến lúc phe ông ta không muốn chia phần cái bánh cho những phe nhóm khác. Mô hình của Việt Nam trong tương lai sẽ giống như mô hình nước Nga của Putin.

Chúng ta cần nhớ rằng Việt Nam vẫn còn gần 500 ông tướng quân đội nữa. Không có ông Phùng Quang Thanh này sẽ có ông Phùng Quang Thanh khác. Một câu hỏi đặt ra là ai sẽ thay thế ông Phùng Quang Thanh? Khả năng người thay thế ông Thanh sẽ là tướng Nguyễn Chí Vịnh. Ông tướng Vịnh này thế nào thì mọi người còn nhớ cả, ông ta từng tuyên bố là Việt Nam không còn băn khoăn gì khi hợp tác toàn diện với Trung Quốc và Trung Quốc không bao giờ lấy đất, lấy đảo của Việt Nam… Ông ta cũng là người luôn nhắc đi nhắc lại rằng Việt Nam sẽ không liên minh với nước khác để chống nước thứ ba, tức là Trung Quốc. Ông ta cũng mới tuyên bố rằng tình hình bất ổn nên Việt Nam không nên đứng hẳn về một phía nào… Không hiểu ông ta không biết thật hay là ông ta cố tình đánh lừa người dân Việt Nam? Thứ nhất liên minh quân sự giữa các nước trên thế giới hiện nay là bình thường và mục đích của các liên minh không phải là chống nước này, nước kia mà là bảo vệ cho các nước thành viên. Việt Nam nếu liên minh với một nước nào đó cũng là để bảo vệ toàn vẹn lãnh thổ của Việt Nam chứ không phải để đánh nhau với Trung Quốc. Là một ông tướng ba sao mà ông Vịnh không hiểu được điều giản dị đó sao? Thứ hai, thế giới càng bất ổn, nguy cơ chiến tranh càng cận kề thì càng phải nhanh chóng lựa chọn đồng minh. Phải biết mình cần ai? Ai có thể giúp mình bảo vệ được đất nước? Ai là kẻ đang uy hiếp và đe dọa mình?...

Phụ họa cho ông Vịnh là ông thượng tướng, phó chủ tịch quốc hội Huỳnh Ngọc Sơn, người phụ trách an ninh quốc phòng, với tuyên bố rất sốc rằng: "Không phải lúc nào cũng hô hào đánh nhau (với Trung Quốc), đánh nhau thì làm sao ổn định làm ăn… Ai tài giỏi thì thử chỉ huy ra đó coi có thắng không? Đánh được rồi nhưng có giữ được không?"

Với tư duy và não trạng này của các ông tướng Việt Nam và ĐCSVN thì liệu người dân Việt Nam có nên đặt hy vọng gì vào họ hay không? Ngày xưa nước Mỹ còn hùng mạnh hơn cả Trung Quốc bây giờ nhưng ĐCSVN vẫn hô hào "còn cái lai quần cũng đánh"! Sao hồi đó ĐCSVN không giữ hòa bình và ổn định để "làm ăn"? Thật ra ngày xưa các ông lãnh đạo chưa có gì nhiều nên các ông sẵn sàng thí mạng dân đen để đem vinh quang về cho mình, nay các ông có cả giang sơn Việt Nam trong tay nên các ông hèn, các ông sợ chiến tranh, vì chiến tranh làm các ông mất nhiều thứ và không "làm ăn" được gì ! Tuy nhiên các ông phải nhớ đến câu nói nổi tiếng của một danh nhân rằng "Một dân tộc tìm cách tránh chiến tranh bằng cái giá của sự nhục nhã thì cuối cùng sẽ nhận lấy cả sự nhục nhã và chiến tranh".

Một lần nữa chúng tôi muốn khuyến cáo người dân Việt Nam rằng, đừng bao giờ đặt hy vọng hay trông chờ vào sự thay đổi từ phía ĐCSVN hay những thay đổi trong nội bộ của nó. Giải pháp cho đất nước chỉ có thể đến từ các lực lượng chính trị dân chủ ngoài đảng cộng sản. Đừng mất công tưới nước cho một gốc cây đã mục ruỗng. Hãy dành sự quan tâm và chú ý cho những chồi non đã mọc.

Một tổ chức chính trị dân chủ đối lập yêu nước, lương thiện, có hiểu biết, có tầm vóc, có khả năng thay thế cho ĐCSVN sẽ là giải pháp duy nhất để mang lại những thay đổi thực sự cho đất nước Việt Nam. Một tổ chức như vậy chỉ có thể hình thành và trở nên hùng mạnh để làm đối trọng và thay thế cho ĐCSVN chỉ khi được người dân Việt Nam ủng hộ và nhìn nhận.

THDCĐN vẫn kiên trì theo đuổi công việc của mình là đưa ra một Dự Án Chính Trị như là một đề nghị và là một giải pháp thay thế cho giải pháp cộng sản đã thực thi tại Việt Nam suốt 70 năm qua. Nếu người dân Việt Nam, đặc biệt là tầng lớp trí thức tinh hoa của dân tộc ủng hộ cho giải pháp thay thế đó của chúng tôi thì hãy lên tiếng và đồng hành với chúng tôi để rồi cùng chúng tôi giới thiệu Dự Án Chính Trị đó đến với mọi người dân Việt Nam. Khi đa số người dân Việt Nam hiểu và chia sẻ với Dự Án Chính Trị đó của chúng ta thì sự thay đổi chắc chắn sẽ diễn ra.

Chế độ độc tài đảng trị hay độc tài cá nhân trị rồi sẽ nhanh chóng đi vào lịch sử vì đó là qui luật tất yếu của cuộc sống. Chúng tôi không lo và không đặt vấn đề là khi nào ĐCSVN cáo chung, bởi vì đối với chúng tôi ĐCSVN đã chết, chỉ có điều là nó chưa được chôn mà thôi. Điều khiến chúng tôi lo nghĩ nhiều nhất và ưu tư nhiều nhất đó là chế độ nào sẽ thay thế cho chế độ cộng sản, liệu người dân đã chuẩn bị tâm lý cho một tương lai khác, một cuộc sống khác với một tư duy và hành động khác hay chưa? Chúng ta sẽ xây dựng lại đất nước như thế nào? Phải bắt đầu từ đâu? Mục tiêu và các giá trị dân chủ sẽ được áp dụng và thực thi ra sao? ...Tất cả những ưu tư đó cùng với các giải pháp đồng bộ để đạt được mục tiêu tối thượng là dân chủ hóa đất nước đó đã được chúng tôi trình bày rõ ràng và đầy đủ trong cuốn sách Khai Sáng Kỷ Nguyên Thứ Hai. Đây là Dự Án Chính Trị lớn nhất của THDCĐN từ trước đến nay. Dự Án này là một công trình nghiên cứu về khoa học chính trị công phu nhất, đồ sộ nhất và tâm huyết nhất của chúng tôi hơn 30 năm qua.

Hoảng loạn ở Trung Quốc: Thảm họa mới chỉ bắt đầu?

- Chứng khoán Trung Quốc chao đảo trong gần một tháng qua khiến thế giới mất cả chục tỷ phú USD và hàng ngàn triệu phú. Tuy nhiên, thiệt hại lớn nhất vẫn còn ở phía trước và thảm họa có vẻ như mới chỉ bắt đầu.

Hoảng loạn ở Trung Quốc: Ôm hàng tỷ USD tháo chạy

Trung Quốc vung tiền 'mua' cả thế giới

Ồ ạt nhập ôtô Trung Quốc

Xem bài khác trên Vef.vn

Đổ vỡ dây chuyền

Chưa dừng lại sau khi bốc hơi 2,8 ngàn tỷ USD, TTCK Trung Quốc (TQ) trong phiên 8/7 tiếp tục tụt giảm. Chỉ số CSI 300 của các công ty lớn nhất niêm yết trên hai sàn Thượng Hải và Thâm Quyến bất ngờ sụt giảm thêm 6,8% xuống còn 3.663,04 điểm. Shanghai Composite Index rớt 5,9%, còn 3.507,19 điểm.

Tính chung trong khoảng 3 tuần qua, các cổ phiếu niêm yết trên TTCK TQ đã bốc hơi hơn 32% sau khi tăng lên mức cao nhất trong 7 năm qua ở mức 5.178 điểm ghi nhận vào hôm 12/6/2015.

Các TTCK châu Á khác cũng giảm điểm mạnh. Chỉ số Hang Seng của Hong Kong giảm tới 8% trước khi đóng cửa hôm 8/7 với mức mất giá 5,8% xuống còn 23.416,56 điểm và chỉ số Nikkei của Nhật giảm 3,1% xuống còn 19.737,64 điểm. Chứng khoán Đài Loan cũng giảm gần 3%.

Tuần trước, chứng khoán TQ bắt đầu hoảng loạn khi mà phiên cuối tuần chỉ số Shanghai Composite sụt giảm tới 5,8% đã khiến nhiều NĐT trong và ngoài nước nghĩ tới khả năng xấu là bong bóng chứng khoán tại quốc gia này đã hiện hình và đang dần tan vỡ.

Chứng khoán Trung Quốc chao đảo trong gần một tháng qua khiến thế giới mất cả chục tỷ phú USD và hàng ngàn triệu phú.

Sự sụt giảm kinh hoàng trên TTCK Trung Quốc đã khiến giới đầu tư và tầng lớp siêu giàu nước này điêu đứng. Với 3,5 nghìn tỷ USD bốc hơi trong một thời gian ngắn, gần 100 triệu NĐT, với không ít người là công nhân và nông dân tiêu tan những đồng tiền tiết kiệm bỏ vào chứng khoán. Các đại gia trên TTCK Trung Quốc cũng thiệt hại nặng nề.

Theo Forbes và Wealth-X, trong hàng chục tỷ phú mới xuất hiện nhờ đợt tăng nóng hồi đầu năm có không ít người đã rớt khỏi danh sách sau 3 tuần TTCK sụt giảm vừa qua. Sơ bộ trong vài phiên giảm điểm gần đây, ít nhất 5 người Trung Quốc đã mất ngôi vị tỷ phú. Cơn bão bán tháo cổ phiếu cũng đã quét đi cả ngàn người trong danh hơn 1 triệu triệu phú Trung Quốc.

Chính phủ Trung Quốc đã tung ra hàng loạt các biện pháp để cứu thị trường như: hoãn các đợt IPO; giảm số lượng DN niêm yết mới; hạ lãi suất; tăng cường bơm vốn cho các CTCK để mua cổ phiếu và tạo điều kiện thuận lợi cho các công ty bảo hiểm có thể mua cổ phiếu blue-chips.

Tính từ giữa tháng 6 tới nay, hơn 1.300 cổ phiếu trên TTCK Trung Quốc đã bị ngừng giao dịch nhằm ngăn đà giảm sâu hơn của thị trường.

Tuy nhiên, tất cả dường như đã không có tác dụng. Hàng loạt các dự báo cho thấy, hiện tượng bán tháo có thể còn lan rộng và có thể dẫn tới một cuộc tháo chạy trên quy mô lớn, kết thúc bằng việc quả bong bóng chứng khoán Trung Quốc sẽ xì hơi về đúng với giá trị của nó sau một thời gian tăng nóng.

‘Thảm họa’ mới chỉ bắt đầu

Chia sẻ trên MarketWatch, ông Howard Gold, một chuyên gia phân tích tài chính, cho rằng, sự sụt giảm của TTCK Trung Quốc mới chỉ bắt đầu. Theo đó, chính phủ Trung Quốc đã đưa ra những biện pháp rất mạnh và đã làm hết sức nhưng không thể ngăn cản được sự lao dốc của TTCK. Điều đó có nghĩa là xu hướng chính của sàn chứng khoán Thượng Hải, Thâm Quyến và các sàn khác vẫn là đi xuống.

Thiệt hại lớn nhất vẫn còn ở phía trước và thảm họa có vẻ như mới chỉ bắt đầu.

Trong khi đó, Morgan Stanley - tổ chức đã đưa ra khuyến nghị bán cổ phiếu Trung Quốc vài tuần trước đây - cho rằng, chứng khoán Trung Quốc vẫn còn suy giảm và dự báo Shanghai Composite Index sẽ xuống mức 3.250 điểm vào giữa năm 2016. Các nhà phân tích ở Citigroup nhắn gửi khách hàng của họ rằng làn sóng bán tháo trên TTCK Trung Quốc còn có một con đường dài trước mặt.

Trong năm vừa qua, TTCK Trung Quốc đã tăng quá sức tưởng tượng của nhiều người. Các NĐT và dân buôn chứng khoán đã đổ một lượng tiền lớn vào cổ phiếu Trung Quốc khiến chỉ số Shanghai Composite tăng 2,5 lần trong vòng một năm và nhiều thị trường khác thậm chí còn tăng mạnh hơn.

Trong tuần trước, NHTW Trung Quốc đã cắt giảm lãi suất ngắn hạn lần thứ 4 liên tiếp trong năm nay để giúp ngăn chặn đà giảm giá trên TTCK. Các nhà quản lý thị trường nới lỏng các yêu cầu vay margin và đàn áp thẳng tay những kẻ bán khống, trong khi các phương tiện truyền thông của nhà nước ra sức trấn an các NĐT. Gần đây, UBCK Trung Quốc đã ban hành lệnh cấm các cổ đông lớn, các giám đốc DN niêm yết không được bán cổ phiếu niêm yết trong vòng 6 tháng. Hàng loạt các biện pháp như vậy cũng chưa ‘cầm máu’ được làn sóng bán tháo.

Theo đánh giá của nhiều chuyên gia, các thị trường mới nổi trong đó có Trung Quốc đang đối mặt với đợt giảm kéo dài tồi tệ nhất mà 100 năm mới có một lần. Đợt giảm này được đánh giá sẽ còn kéo dài nhiều năm.

Chỉ số Shanghai Composite đã quay đầu giảm rất nhanh sau khi lên đỉnh 5.000 điểm. Trước đó, hồi tháng 10/2007 chỉ số này đã đạt đỉnh cao mọi thời đại là 6.000 điểm. Như vậy, đợt giảm điểm này đã kéo dài 8 năm.

Trở lại đợt bùng nổ năm 2007, TTCK Trung Quốc đã hưởng lợi từ dòng vốn khổng lồ mà chính phủ đổ vào xây dựng cơ sở hạ tầng chuẩn bị đón Olympic 2008 và tốc độ tăng trưởng như vũ bão của nền kinh tế.

Nhưng sau cuộc khủng hoảng tài chính thế giới và cú vỡ bong bóng BĐS, Trung Quốc đã chật vật mới có thể đạt được mức tăng trưởng 7%. Nền kinh tế thiếu động lực để vươn lên một tầm cao mới và đang loay hoay không có hướng đi mới là nguyên nhân chính khiến TTCK không thể lên bền vững.

Đợt tăng điểm cuối năm ngoái đầu năm nay là kết quả của những nỗ lực khuyến khích dòng tiền của các NĐT và dân buôn chứng khoán trên cả nước dồn vào TTCK sau khi thị trường BĐS sụp đổ. Nền kinh tế không bền vững cùng với dòng tiền không ổn định, đòn bẩy tài chính cao đã khiến mọi nỗ lực ngăn chặn làn sóng bán tháo không thành công.

V.Minh

TTCK Trung Quốc đã sụt giảm tới 30% kể từ đầu tháng 6 đến nay đang gây tâm lý hoảng loạn trên thị trường tài chính nước này cũng như thu hút sự quan tâm lớn trên toàn cầu. Điều gì đang diễn ra với TTCK Trung Quốc, với nền kinh tế đang đóng vai trò trụ cột chính của kinh tế toàn cầu?

Thế giới đổ dồn sự chú ý vào TTCK Trung Quốc

Kết quả phân tích trên Google Trends cho thấy, mối quan tâm với các từ khóa như “china stock market” hoặc “chinese stock market” tăng vọt trong thời gian gần đây. Lưu lượng tìm kiếm đối với các từ khóa này ở thời điểm hiện tại còn vượt xa với giai đoạn thị trường này điều chỉnh mạnh trong giai đoạn khủng hoảng kinh tế toàn cầu 2007 - 2008.

Thực ra, mức sụt giảm của TTCK trong ba tuần qua chưa thể coi là “cơn động đất lớn” như bình luận của nhiều tờ báo, nếu so sánh với mức tăng của thị trường này từ tháng 6/2014 tới nay. Với mức tăng 150% trong 6 tháng cuối năm 2014 thì mức điều chỉnh 30% có vẻ không phải là quá khủng khiếp.

Nhìn vào lịch sử của TTCK Việt Nam hay chính TTCK Trung Quốc sẽ thấy, mức độ điều chỉnh 30% vừa qua của TTCK nước này không phải là chưa có tiền lệ. Đồ thị chỉ số chứng khoán Thượng Hải cho thấy, chỉ số hiện tại vẫn còn cao hơn đáng kể so với cùng kỳ năm ngoái.

Vậy, điều gì khiến mối quan tâm đến diễn biến hiện tại của TTCK Trung Quốc lớn đến như vậy, vượt qua cả mối quan tâm ở giai đoạn TTCK tuột dốc trong khủng hoảng kinh tế toàn cầu năm 2008?

Có thể nói, nguyên nhân chính khiến diễn biến hiện tại của TTCK Trung Quốc gây chú ý là vì phạm vi ảnh hưởng của nó. BBC cho biết, có khoảng 90 triệu nhà đầu tư chịu tổn thất trong đợt sụt giảm mạnh này và tác động tiêu cực của nó sẽ tiếp tục lây lan sang các khu vực khác của nền kinh tế đông dân nhất thế giới và là một trong những động lực chính của kinh tế toàn cầu hiện tại.

 Đồ thị lưu lượng tìm kiếm từ khóa “china stock market” và “chinese stock market” trên Google từ 2004 đến tháng 7/2015.  Nguồn dữ liệu: Google Trends

Tốc độ sụt giảm nhanh của TTCK Trung Quốc trong vòng ba tuần, hơn 1.300 công ty tạm ngừng giao dịch và những câu chuyện thua lỗ của hàng chục triệu nhà đầu tư nhỏ đã tạo ra một hiệu ứng khuếch đại trên các phương tiện truyền thông, khiến mối quan tâm của thế giới với TTCK Trung Quốc càng lớn. Nói chung, người ta có xu hướng quan tâm đến những con số ấn tượng.

Với một nền kinh tế đông dân và quy mô lớn như Trung Quốc, bất cứ một biến động đáng kể nào cũng ở quy mô rất lớn so với các nước khác và đều đáng quan tâm với thế giới. Một số nhà phân tích đã chỉ ra, thiệt hại ở Trung Quốc lớn hơn 20 lần so với tổn thất ước tính của Hy Lạp. Đơn giản là vì quy mô của nền kinh tế Trung Quốc quá lớn.

Đáng quan tâm hơn là thời điểm TTCK Trung Quốc sụt giảm lần này lại trùng với thời điểm sự kiện Hy Lạp tuyên bố mất khả năng thanh toán và có khả năng phải rời bỏ đồng euro đang “nóng” tại châu Âu. Người ta có lý do để lo sợ những tác động xấu đến kinh tế toàn cầu sẽ tiếp tục nhân rộng. Những mối quan tâm càng được nhân rộng hơn khi các phương tiện truyền thông và mạng xã hội khuếch đại nó với những cái tít như 90 triệu người bị mất tiền hay là 1.300 công ty “tháo chạy”.

Đâu là nguyên nhân?

Theo nhiều nhà phân tích kinh tế, một trong những nguyên nhân chính khiến TTCK Trung Quốc sụt giảm nhanh là việc cho nhà đầu tư vay mua chứng khoán vượt khỏi vòng kiểm soát. Đây cũng là câu chuyện khá quen thuộc tại TTCK Việt Nam trong những năm 2008 - 2010.

Trung Quốc thí điểm việc cho vay để mua chứng khoán từ năm 2010, nhưng duy trì yêu cầu về mức tiền tối thiểu để mở tài khoản ký quỹ để vay chứng khoán là 500.000 Nhân dân tệ và phải có mở tài khoản ở CTCK ít nhất 18 tháng. Tuy nhiên, đến năm 2013, một vài điều khoản này được Ủy ban Quản lý chứng khoán Quốc gia Trung Quốc (Chinese Securities Regulatory Commission - CSRC) phát tín hiệu nới lỏng và một số CTCK đã “vượt rào” trong cho vay mua chứng khoán. Đỉnh điểm là trong vòng 6 tháng, từ tháng 6 tới tháng 12 năm 2014, quy mô cho vay mua chứng khoán đã tăng 3 lần.

Đến đầu năm 2015, CSRC siết lại hoạt động này, bằng việc xử phạt một số CTCK vi phạm và nhấn mạnh lại việc cần phải tuân thủ nghiêm quy định nhà đầu tư phải có ít nhất 500.000 Nhân dân tệ mới được vay mua chứng khoán và tỷ lệ ký quỹ là 50%. Sau động thái chính sách này, chỉ số chứng khoán Thượng Hải đã giảm ngay 7,7%, mức giảm mạnh nhất trong vòng 5 năm.

Tuy nhiên, sau đó thị trường lại tiếp tục leo dốc và các CTCK Trung Quốc đã tìm ra nhiều cách để “lách” các quy định cho vay ký quỹ. Mức độ cho vay để mua chứng khoán thông qua các sản phẩm của công ty tài chính và các định chế tài chính phi ngân hàng lại tăng nhanh. Báo chí nước ngoài bình luận rằng, các nhà đầu tư cho rằng cuộc chơi sẽ còn tiếp tục và tiền nóng sẽ còn dễ kiếm, chính phủ sẽ không quá mạnh tay.

 Đồ thị biểu diễn chỉ số Shanghai Stock Exchange Composite Index. Nguồn: Bloomberg

Trước những diễn biến mới ngày càng vượt vòng kiểm soát, từ tháng 4/2015, Ngân hàng Trung ương Trung Quốc (PBOC) và CSRC có biện pháp mạnh tay là xem xét đặt trần mức cho vay mua chứng khoán và nỗ lực chấm dứt các hoạt động lách luật qua việc vay tiền ngoài hệ thống CTCK để mua cổ phiếu.

Đây được xem là những tác nhân quan trọng kích nổ quả bom tín dụng cổ phiếu của nước này. Bên cạnh đó, tâm lý bầy đàn của nhà đầu tư nhỏ lẻ khi đang thua lỗ và bỗng nhiên bị siết thanh khoản khiến nhà đầu tư đua nhau bán tháo, biến TTCK nước này thành một cái chợ hỗn loạn. Nhiều biện pháp can thiệp được Chính phủ Trung Quốc đưa ra, nhưng chưa thể bình ổn tâm lý thị trường.

Có thể nói, một trong những tác nhân quan trọng dẫn đến tình trạng hiện tại là việc nhiều nhà đầu tư và các định chế tài chính trung gian đã không coi trọng những biện pháp mạnh của Chính phủ kể từ tháng 1/2014 và cho rằng cuộc chơi kiếm tiền nóng còn có thể kéo dài. Do đó, họ tỏ ra bất ngờ khi Chính phủ mạnh tay như vậy. Về phía Chính phủ Trung Quốc, có lẽ họ đã đánh giá thấp tác động bị khuếch đại của những biện pháp này do tâm lý bầy đàn và sự phụ thuộc của một số loại cổ phiếu ở Trung Quốc vào dòng tiền vay.

Tuy nhiên, họ cũng không thể để quả bom này lớn hơn nữa khi mà quả bom trái phiếu công của các chính quyền địa phương cũng đang bắt đầu bị kích nổ và nền kinh tế đứng trước áp lực cải cách để tìm động lực tăng trưởng mới.

Điều gì có thể xảy đến với Trung Quốc?

Với những diễn biến hiện tại, Chính phủ Trung Quốc đã có nhiều biện pháp nhằm chặn đứng đà giảm giá trên TTCK. Hiệu quả của các chính sách này vẫn cần thời gian để kiểm chứng. Nhưng điều quan trọng hơn mà các quan sát viên quốc tế quan ngại là liệu diễn biến tiêu cực trên TTCK có lan tỏa đến các khu vực khác trong nền kinh tế Trung Quốc hay không và có làm nền kinh tế nước này tăng trưởng chậm hơn nữa hay không? Đó mới thật sự là rủi ro lớn đối với nền kinh tế toàn cầu.

Sự thật là những bất ổn của nền kinh tế Trung Quốc đã trở nên lớn hơn nhiều trong năm nay với những khoản nợ lớn của chính quyền địa phương, tốc độ tăng trưởng chậm lại và chất lượng đáng nghi ngờ của các khoản nợ ở các ngân hàng nước này. Những quả bom nổ chậm đó lớn hơn nhiều so với những gì diễn ra ở TTCK Trung Quốc vì dù gì thì Trung Quốc vẫn là một nền kinh tế mà nguồn vốn tín dụng và đầu tư công vẫn là một trong những động lực tăng trưởng chủ đạo.

Các nhà điều hành ở Trung Quốc sẽ cần phải thận trọng hơn với những gì họ đang làm với TTCK. Tuy nhiên, họ cũng không có nhiều lựa chọn, vì họ cũng không thể để những quả bom đó lớn tới mức không thể kiểm soát nổi.

Tất nhiên, vẫn luôn có người tin rằng những quả bom đó sẽ không bao giờ nổ, hoặc có nổ thì Chính phủ cũng sẽ có cách giải cứu họ. Nhưng e rằng, họ sẽ thất vọng và hoảng loạn khi ngày nào đó bất ngờ nhận ra mình đã quá tự tin.

Hồ Quốc Tuấn, Giảng viên Đại học Bristol, Anh